In gesprek met Marieke van Kilsdonk, adviseur executive search en expert in diversiteit en inclusie bij ADJ
Veel opdrachtgevers in de publieke en maatschappelijke sector willen graag meer diversiteit in hun leiderschap. Toch leidt die wens lang niet altijd tot een diverse benoeming. Volgens Marieke van Kilsdonk vraagt dat om bewuste keuzes van zowel de opdrachtgever als de adviseur, gedurende het hele selectieproces:
“Een diverse plaatsing is de uitkomst van een heleboel stappen die je bewust doorloopt. Sla je stappen over, dan verkleint dat de kans direct.”
De keuze valt vóór de procedure
Het begint met de vraag waarom een opdrachtgever meer diversiteit wil. Vaak is het antwoord dat de organisatie nog onvoldoende divers is samengesteld. Daar hoeft volgens Marieke niet altijd een diepere overtuiging achter te zitten. “Je moet ergens beginnen en goed voorbeeld doet volgen.”
Het motief mag pragmatisch zijn, de keuze moet wel echt zijn. Maak je echt de keuze voor diversiteit? Of is het slechts een 'nice to have'? Welk beeld van leiderschap ligt aan het functieprofiel ten grondslag? Welke ervaring wordt gevraagd en is die werkelijk noodzakelijk? In deze fase worden keuzes gemaakt die bepalen wie later in aanmerking komt.
Een divers netwerk vraagt voortdurend aandacht
Een diverse plaatsing begint ook bij het netwerk van het executive search bureau en de adviseur zelf. Dat netwerk moet je voortdurend opbouwen en onderhouden. Alleen dan bereik je kandidaten die via de gebruikelijke kanalen misschien niet in beeld komen.
Volgens Marieke vraagt iedere opdracht daarnaast om extra inspanning. Actief zoeken naar kandidaten uit ondervertegenwoordigde groepen, nieuwe contacten leggen en mensen persoonlijk benaderen. Dat kost tijd en energie, maar is noodzakelijk. Je kunt niet volstaan met een vacature publiceren en vervolgens afwachten wie reageert:
"Juist kandidaten die niet vanzelfsprekend op een functie solliciteren, moet je actief uitnodigen om de mogelijkheid te verkennen."
Herkenning speelt een grote rol
Waarom pakken selecties, ook zonder verkeerde bedoelingen, toch regelmatig eenzijdig uit? Marieke wijst op herkenning. Mensen herkennen gemakkelijker kwaliteiten en gedrag waarmee zij vertrouwd zijn. “Je herkent wat je zelf bent.”
Wat bij de ene kandidaat daadkracht heet, heet bij de andere te direct. Zelfverzekerd optreden kan overtuigend overkomen, maar ook als opschepperig worden ervaren. Bescheidenheid kan als onzekerheid worden uitgelegd.
“Unbiased bestaat niet”, stelt Marieke. Iedereen heeft vooroordelen, maar niet iedereen is zich daarvan bewust. Daarom vindt zij de samenstelling van de selectiecommissie belangrijk.
“Zonder diverse selectiecommissie hebben diverse kandidaten het gewoon moeilijker.”
Ook de shortlist verdient aandacht. Wanneer slechts één kandidaat uit een ondervertegenwoordigde groep wordt voorgedragen, bestaat het risico dat deze vooral als uitzondering wordt beoordeeld. Onderzoek van Johnson, Hekman en Chan (2016), gepubliceerd in Harvard Business Review, laat zien dat de aanwezigheid van meerdere kandidaten uit een ondervertegenwoordigde groep de kans op selectie kan vergroten.
Objectief beoordelen, met ruimte voor gevoel
Marieke bereidt zowel de commissie als de kandidaten voor op de gesprekken. Met de commissie bespreekt zij hoe de gewenste competenties kunnen worden getoetst, zodat persoonlijke indrukken minder bepalend worden.
Gestructureerde gesprekken, bijvoorbeeld met de STARR-methode, helpen daarbij. Ook stelt zij voor om commissieleden vooraf een korte online bias-test te laten doen, als aanleiding om hun eigen aannames te bespreken.
Dat betekent niet dat gevoel geen plaats mag hebben in de selectie. Het gaat er om dat gevoel bespreekbaar te maken. Waarom spreekt een kandidaat aan? Waar komt twijfel vandaan? En waarop is dat oordeel gebaseerd?
“Het gevoel gaat niet altijd over de kandidaat, maar over jezelf, de selecteur.”
Door die vragen te stellen, wordt duidelijker wat een kandidaat daadwerkelijk laat zien en welke verwachtingen de commissie zelf meebrengt.
Wat vraagt dit van opdrachtgevers?
Volgens Marieke is het belangrijk dat mensen met verschillende achtergronden en perspectieven ook terechtkomen op posities waar zij daadwerkelijk invloed hebben. In management, directie, bestuur en toezicht wordt immers mede bepaald wie in de toekomst kansen krijgt.
Voor opdrachtgevers begint dat met vijf vragen:
- Waarom willen we meer diversiteit en wat vraagt dat van ons?
- Welk beeld van leiderschap zit in ons functieprofiel, en in onze hoofden?
- Hoe bereiken we ook kandidaten die niet vanzelf reageren?
- Hoe is onze selectiecommissie samengesteld?
- Hoe beoordelen we kandidaten zorgvuldig en maken we persoonlijke indrukken bespreekbaar?
Een diverse plaatsing ontstaat niet door aan het einde van een procedure nog eens extra naar andere kandidaten te kijken. De kans daarop wordt gedurende het hele proces groter of kleiner gemaakt. Dat vraagt om een opdrachtgever die bereid is kritisch naar de eigen keuzes te kijken en een adviseur die actief investeert in het bereiken en beoordelen van verschillende kandidaten.
Zoals Marieke het samenvat: “Als je al deze stappen doorloopt, hard werkt en keuzes durft te maken, dan lukt het echt wel.”
Diversiteit Werkt is het vacatureplatform voor functies in management, directie, bestuur en toezicht in de maatschappelijke sector. Wil je jouw vacature onder de aandacht brengen van een breed en divers netwerk? Plaats hem op diversiteitwerkt.nl. Ben je zelf op zoek naar een volgende stap? Bekijk dan de actuele vacatures